Γνωρίζοντας τα έθιμα και τις παραδόσεις του τόπου μας, Καθαρά Δευτέρα 2026!

Καθαρά Δευτέρα – Κούλουμα
Η ημέρα της Καθαράς Δευτέρας, γιορτάζεται έντονα σε όλη την Ελλάδα, με διάφορα έθιμα. Θα παρουσιάσουμε τα έθιμα αυτά, κάποια χαρακτηριστικά έθιμα από διάφορα μέρη της Ελλάδας καθώς και εκδηλώσεις που θα γίνουν στη Θεσσαλονίκη.

Η ονομασία της ημέρας
Η Καθαρά Δευτέρα είναι η πρώτη ημέρα της Σαρακοστής, της νηστείας του Πάσχα και το τέλος της Αποκριάς. Ονομάστηκε έτσι γιατί οι Χριστιανοί «καθαρίζονται» πνευματικά και σωματικά. Ο εορτασμός της Καθαράς Δευτέρας λέγεται Κούλουμα. Με τον όρο κούλουμα, εννοούμε τη μαζική έξοδο του κόσμου στην ύπαιθρο και τον εορτασμό της Καθαρής Δευτέρας έξω στην φύση. Για την ετυμολογία της λέξης υπάρχουν πολλές εκδοχές. Μία από αυτές είναι του πατέρα της ελληνικής λαογραφίας, Νίκου Πολίτη. Σύμφωνα με τον ίδιο η λέξη προέρχεται από το λατινικό Cumulus (κούμουλους) που σημαίνει σωρός, αφθονία αλλά και το τέλος.

 Το τραπέζι
Καταρχήν  το τραπέζι της ημέρας περιλαμβάνει νηστίσιμα, ως αποτοξίνωση από το πλούσιο φαγοπότι της Αποκριάς, όπως: ο χαλβάς, ο ταραμάς, οι ελιές, οι πίκλες, τα θαλασσινά, η φασολάδα. Τα νηστίσιμα συνοδεύονται από τη λαγάνα, ένα είδος άρτου χωρίς προζύμι, με ελλειπτικό σχήμα και πεπλατυσμένος για να ψήνεται εύκολα. Η λαγάνα φαίνεται ότι χρησιμοποιήθηκε από τους Ισραηλίτες κατά τη νύχτα της Εξόδου τους από την Αίγυπτο, υπό την καθοδήγηση του Μωυσή. Έκτοτε, επιβαλλόταν από τον Μωσαϊκό Νόμο για όλες τις ημέρες της εορτής του Πάσχα, μέχρι που ο Χριστός στο τελευταίο του Πάσχα ευλόγησε τον ένζυμο άρτο.
Το όνομά της προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό "λάγανον", που ήταν μια πλακωτή ζύμη από αλεύρι και νερό. Διατρέχει όλη τη διατροφική μας παράδοση από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Ο Αριστοφάνης στις «Εκκλησιάζουσες» λέει «λαγάνα πέττετται», που σημαίνει «λαγάνες γίνονται», ενώ ο Οράτιος στα κείμενά του, αναφέρει τη λαγάνα ως «Το γλύκισμα των φτωχών».

Τα έθιμα της Καθαράς Δευτέρας
Απαραίτητο συμπλήρωμα της Καθαράς Δευτέρας αποτελεί το πέταγμα του χαρταετού, σε διάφορα χρώματα και σχέδια. Μικροί και μεγάλοι, βγαίνουν στην εξοχή και προσπαθούν με ζήλο και χαρά να πετάξουν όσο πιο ψηλά τον χαρταετό.
Ο χαρταετός έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα. Οι χαρταετοί ήταν κομμάτι της πίστης των λαών της ανατολής. Οι λαοί αυτοί στόλιζαν τους χαρταετούς με ευχές και επιθυμίες, και πετώντας τους τις έστελναν όσο πιο κοντά μπορούσαν στο θεό. Οπότε συμβολίζει την ανάγκη του ανθρώπου για εξύψωση πνευματική και ψυχική. Μια άλλη ερμηνεία είναι ότι συμβολίζει  την προσπάθεια να πετάξουμε μακριά κάθε έγνοια του χειμώνα, μια και μπαίνει η άνοιξη και όλα, τουλάχιστον στη φύση, είναι πιο χαρούμενα και ελπιδοφόρα.
Εκτός από το πέταγμα του χαρταετού, άλλο έθιμο πολύ παλαιότερο, είναι το λεγόμενο Γαϊτανάκι, που έφεραν οι πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία. Είναι ένας χορός που δένει απόλυτα με το χρώμα και το κέφι της αποκριάς. Δεκατρία άτομα χρειάζονται για να στήσουν το χορό. Ο ένας κρατά ένα μεγάλο στύλο στο κέντρο, από την κορυφή του οποίου ξεκινούν 12 μακριές κορδέλες, καθεμιά με διαφορετικό χρώμα. Οι κορδέλες αυτές λέγονται γαϊτάνια και δίνουν το όνομά τους στο έθιμο. Γύρω από το στύλο, 12 χορευτές κρατούν από ένα γαϊτάνι και χορεύουν μαζί, σε 6 ζευγάρια, τραγουδώντας το παραδοσιακό τραγούδι. Πιθανόν ο κυκλικός αυτός χορός να υποδηλώνει τον κύκλο της ζωής, από την χαρά στην λύπη, από τον χειμώνα στην άνοιξη, από την ζωή στον θάνατο και το αντίθετο.

Παρακάτω παρουσιάζουμε κάποια ιδιαίτερα έθιμα από διάφορα μέρη της Ελλάδας:
•    Ο Αλευροπόλεμος στο Γαλαξίδι, είναι ένα έθιμο που διατηρείται από το 1801. Εκείνα τα χρόνια, παρόλο που το Γαλαξίδι τελούσε υπό την τουρκική κατοχή, όλοι οι κάτοικοι περίμεναν τις Αποκριές για να διασκεδάσουν και να χορέψουν σε κύκλους. Ένας κύκλος για τις γυναίκες, ένας για τους άντρες. Φορούσαν μάσκες ή απλώς έβαφαν τα πρόσωπά τους με κάρβουνο. Στη συνέχεια προστέθηκε το αλεύρι, το λουλάκι, το βερνίκι των παπουτσιών και η ώχρα.
•    Βλάχικος Γάμος στη Θήβα. Είναι ένα έθιμο που φθάνει στις μέρες μας περίπου από το 1830, μετά την απελευθέρωση των ορεινών περιοχών. Οι Βλάχοι, δηλαδή οι τσοπάνηδες από τη Μακεδονία, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Ρούμελη, εγκατέλειψαν τότε την άγονη γη τους και βρήκαν γόνιμο έδαφος νοτιότερα. Το θέαμα είναι έξοχο, η γαμήλια πομπή πολύχρωμη, η μουσική που τη συνοδεύει (πίπιζες, νταούλια κ.ά.) εξαιρετικά ζωντανή.
•    Του Κουτρούλη ο Γάμος στη Μεθώνη Μεσσηνίας. Καρναβαλίστικος γάμος, που κρατάει από τον 14ο αιώνα. Στις μέρες μας, το ζευγάρι των νεονύμφων είναι δύο άντρες, που μαζί με τους συγγενείς πηγαίνουν στην πλατεία, όπου γίνεται ο γάμος με παπά και με κουμπάρο. Διαβάζεται το προικοσύμφωνο και ακολουθεί τρικούβερτο γλέντι.
•    Στη Μεσσήνη Μεσσηνίας γίνεται η αναπαράσταση της εκτέλεσης μιας γερόντισσας, της γριάς Συκούς, που κατά την παράδοση, κρεμάστηκε στη θέση Κρεμάλα της πόλης, με εντολή του Ιμπραήμ Πασά, επειδή είχε το θάρρος, εξηγώντας του ένα όνειρο που είχε δει, να του πει ότι η εκστρατεία του και ο ίδιος θα είχαν οικτρό τέλος από την αντίδραση και το σθένος των επαναστατημένων Ελλήνων. Μετά την αναπαράσταση, μπορεί κάθε επισκέπτης να "κρεμαστεί" από τους ψευτοδήμιους της κρεμάλας. Το απόγευμα της Καθαράς Δευτέρας γίνεται η παρέλαση με μαζορέτες, άρματα, μεταμφιεσμένους μικρούς και μεγάλους και χορευτικά συγκροτήματα.
•   Στις κοινότητες Ποταμιά, Καλόξιδο και Λιβάδια της Νάξου οι κάτοικοι ντύνονται Κορδελάτοι ή Λεβέντες. Οι Κορδελάτοι είναι φουστανελοφόροι και η δεύτερη ονομασία τους Λεβέντες αποδίδεται στους πειρατές. Από κοντά τους ακολουθούν και οι ληστές, οι Σπαραρατόροι, που αρπάζουν τις κοπέλες για να τις βάλουν με το ζόρι στο χορό και στο γλέντι, που κρατάει ως το πρωί.
•    Στα χωριά Μέρωνα και Μελιδόνια του Ρεθύμνου αναβιώνουν έθιμα όπως το κλέψιμο της νύφης, ο Καντής, το μουντζούρωμα, τα οποία, σε συνδυασμό με το καλό κρασί και τους ήχους της λύρας, αποτελούν μια μοναδική εμπειρία.
•    Στη Σκύρο, πραγματοποιείται το έθιμο της Τράτας, που παραπέμπει απευθείας σε αριστοφανικό έθιμο της ναυτικής ζωής με έμμετρη απαγγελία σατιρικών στίχων για την επικαιρότητα και κορυφώνεται με τον μυσταγωγικό χορό όλων των κατοίκων του νησιού, με παραδοσιακές τοπικές ενδυμασίες στην κεντρική πλατεία.
•    Στον Αρχάγγελο της Ρόδου οι εκδηλώσεις της Καθαράς Δευτέρας κορυφώνονται με τα «μουζώματα» και τα «αλευρώματα», παράλληλα με το γλέντι, τις μεταμφιέσεις και τη σάτιρα.
•    Στα Μεγάλα Καλύβια, του νομού Τρικάλων, κάθε χρόνο την Καθαρά Δευτέρα και για παραπάνω από έναν αιώνα γίνεται αναπαράσταση του παραδοσιακού καραγκούνικου γάμου.
•    Στον Πεντάλοφο Κοζάνης, οι ντόπιοι δεν πετούν χαρταετό την Καθαρά Δευτέρα, αλλά αυτοσχέδια, μικρά αερόστατα που έχουν κατασκευάσει οι ίδιοι.
•    Στη Βόνιτσα, αναβιώνει κάθε χρόνο, την Καθαρά Δευτέρα, το έθιμο του Γληγοράκη.
•    Το έθιμο της Καμήλας αναβιώνει στο χωριό Κάινα του δήμου Αποκορώνου στην Κρήτη.
•    Στη συνοικία Νέα Μαγνησία της Λαμίας αναβιώνει ο Νεομαγνησιώτικος Γάμος.
•    Στη Νέδουσα Ταϋγέτου αναβιώνει το δρώμενο της Ευετηρίας. Το έθιμο αναπαριστά τη γέννηση της ζωής, την καρποφορία της φύσης, αλλά και τον θάνατο, μέσα από τη σατιρική διάθεση των μεταμφιεσμένων που είναι ζωσμένοι με κουδούνια. Οι μεταμφιεσμένοι πηγαίνουν στα σπίτια και παίρνουν αυτά που τους προσφέρουν οι κάτοικοι. Το δρώμενο συνεχίζεται με το όργωμα της γης και τη σπορά, ενώ ακολουθεί ο γάμος που συμβολίζει την αναπαραγωγή και ολοκληρώνεται με την κηδεία και την ανάσταση. Όσοι συμμετέχουν στο δρώμενο κυκλοφορούν με μουτζουρωμένα πρόσωπα για να ξορκίζουν το κακό, ενώ το έθιμο ολοκληρώνεται με γλέντι.
•    Στην Ερμιόνη Αργολίδας η Γιορτή των Ψαράδων. Το εορταστικό σκηνικό στήνεται στο λόφο της Ερμιόνης. Εκεί οι ψαράδες της περιοχής προσφέρουν, με τη βοήθεια του δήμου, σε κατοίκους και επισκέπτες θαλασσινά που έχουν αλιεύσει, ενώ ακολουθεί ένα υπαίθριο γλέντι με μουσική και χορούς.

Δωρεάν εκδηλώσεις στους δήμους του νομού της Θεσσαλονίκης

Κούλουμα στον Δήμο Θεσσαλονίκης

Με παραδοσιακούς χορούς, τραγούδια και πατροπαράδοτα έθιμα θα γιορταστούν και φέτος, ανήμερα της Καθαράς Δευτέρας, 23 Φεβρουαρίου 2026, τα Κούλουμα στις Δημοτικές Κοινότητες του Δήμου Θεσσαλονίκης και στη Δημοτική Ενότητα Τριανδρίας. Συγκεκριμένα:

Στην Πλατεία Τσιάτρα, στο Σέιχ Σου, από τις 11:00 π.μ. έως τις 15:00. Η εκδήλωση θα περιλαμβάνει αναβίωση πατροπαράδοτων εθίμων με τη διανομή παραδοσιακών εδεσμάτων και χαρταετών. Την εκδήλωση θα πλαισιώσουν: Παραδοσιακή μουσική ορχήστρα και θα συμμετέχουν χορευτικά συγκροτήματα της πόλης.

Στην Πλατεία Μικρασιατικού & Θρακικού Ελληνισμού του Πολιτιστικού Κέντρου Τούμπας, (Γρ. Λαμπράκη και Κλεάνθους 57) από τις 11:00 έως τις 15:00. Η εκδήλωση θα περιλαμβάνει παραδοσιακό γλέντι με τη συμμετοχή πολιτιστικών συλλόγων Τούμπας, συνοδεία ζωντανής ορχήστρας και διανομή νηστίσιμων εδεσμάτων και κρασιού στους παρευρισκόμενους.

Στο άλσος της Νέας Ελβετίας, από τις 11:00 π.μ. έως τις 15:00. Η εκδήλωση περιλαμβάνει την αναβίωση πατροπαράδοτων εθίμων (διανομή παραδοσιακών εδεσμάτων κ.ά.), καθώς και τη συμμετοχή παραδοσιακών χορευτικών σχημάτων Δημοτική Ενότητα Τριανδρίας Στην αυλή του παλιού Δημοτικού Σχολείου Τριανδρίας, από τις 11:00 π.μ. έως τις 15:00, με κρασί, εδέσματα, μουσική και τη συμμετοχή της Εθελοντικής Χορευτικής Ομάδας Τριανδρίας.

Κούλουμα δίπλα στη θάλασσα – Γιορτή του Δήμου Καλαμαριάς στην Ακτή Αρετσού

Ο Δήμος Καλαμαριάς προσκαλεί πολίτες και επισκέπτες να γιορτάσουν την Καθαρά Δευτέρα στην Ακτή Αρετσού, σε μια ξεχωριστή εκδήλωση γεμάτη μουσική, παράδοση και γιορτινή διάθεση. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει συναυλία με έντεχνο και λαϊκό ρεπερτόριο, καθώς και αγαπημένα παραδοσιακά τραγούδια, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα γιορτής για μικρούς και μεγάλους. Στο πλαίσιο της εκδήλωσης θα διανεμηθούν δωρεάν κρασί και χαρταετοί, δίνοντας την ευκαιρία σε όλους να συμμετάσχουν στο παραδοσιακό έθιμο και να απολαύσουν μια όμορφη γιορτή δίπλα στη θάλασσα. Ραντεβού στην Ακτή Αρετσού – Δευτέρα 23 Φεβρουαρίου, 11:00 π.μ..

Καθαρά Δευτέρα στο Δήμο Κορδελιού Ευόσμου

Σε τέσσερα διαφορετικά σημεία του Δήμου Κορδελιού – Ευόσμου θα στηθούν μεγάλα σαρακοστιανά γλέντια, με νηστίσιμα εδέσματα, κρασί και παραδοσιακά μουσικοχορευτικά δρώμενα. Συγκεκριμένα οι εκδηλώσεις για τα “Κούλουμα 2026” θα ξεκινήσουν στις 11.00πμ και θα πραγματοποιηθούν ως εξής:

• 1ο σημείο : Αμφιθέατρο πεζόδρομος Δημοτική Κοινότητα Ελευθερίου-Κορδελιού.
• 2ο σημείο : Πάρκο Προσκόπων Δημοτική Κοινότητα Ευόσμου.
• 3ο σημείο : Πάρκο Ελπίδας Δημοτική Κοινότητα Ευόσμου.
• 4ο σημείο: 25ο Δημοτικό Σχολείο Ευόσμου Δημοτική Κοινότητα (Άνωθεν Περιφερειακού).

Κούλουμα στο στρατόπεδο Καρατάσιου και στην Τραυματιούπολη Ευκαρπίας

Την Καθαρά Δευτέρα 23 Φεβρουαρίου επισκέπτες και δημότες θα γιορτάσουν τα Κούλουμα με πέταγμα χαρταετού, δωρεάν εδέσματα και ζωντανή μουσική στο πρώην στρατόπεδο Καρατάσιου και στην Τραυματιούπολη Ευκαρπίας. Στις 11:00 θα στηθεί παραδοσιακό μουσικοχορευτικό γλέντι στο πρώην στρατόπεδο Καρατάσιου με το μουσικό σχήμα του Θωμά Ζυγούρα και πολιτιστικούς συλλόγους του δήμου Παύλου Μελά. Την ίδια ώρα τους επισκέπτες θα περιμένει παραδοσιακή υπαίθρια γιορτή με τη συμμετοχή της ομάδας κρουστών του δήμου Παύλου Μελά Turukutu στην Τραυματιούπολη Ευκαρπίας.

Καθαρά Δευτέρα στο Δήμο Ωραιοκάστρου

Με παραδοσιακό τρόπο θα γιορταστούν και φέτος τα «Κούλουμα» την Καθαρά Δευτέρα, 23 Φεβρουαρίου 2026, στον Δήμο Ωραιοκάστρου. Θα διανεμηθούν στους πολίτες φασολάδα, λαγάνες και σαρακοστιανά εδέσματα. Ειδικότερα, στις Δημοτικές Ενότητες Ωραιοκάστρου, Καλλιθέας και Μυγδονίας θα πραγματοποιηθούν εορταστικές εκδηλώσεις και θα διανεμηθούν δωρεάν στους πολίτες παραδοσιακά εδέσματα. Οι εκδηλώσεις την Καθαρά Δευτέρα, 23 Φεβρουαρίου 2026, θα αρχίσουν στις 11 το πρωί και θα πραγματοποιηθούν στις παρακάτω τοποθεσίες: Ωραιόκαστρο: Αλώνια (διευκρινίζεται ότι σε περίπτωση κακοκαιρίας η εκδήλωση στο Ωραιόκαστρο θα πραγματοποιηθεί στο Κονταξοπούλειο Δημοτικό Γυμναστήριο). Μελισσοχώρι: Πλατεία Λητή: Περιοχή Ανεμόμυλοι Δρυμός: Πλατεία Νεοχωρούδα: Πάρκο Νεοχωρούδας Πεντάλοφος: Αυλή Δημοτικού Σχολείου Ν. Φιλαδέλφεια: Πλατεία Μεσαίο: Πλατεία Πετρωτό: Αυλή Δημοτικού Σχολείου Μονόλοφος: Πλατεία.

Παραδοσιακό ραντεβού στο Σοχό.

1:00 – 12:30 | Κεντρική Πλατεία: Παραδοσιακοί χορόι από τον Σοχό και άλλες περιοχές (π.χ. Ξηροπόταμος Δράμας).

12:30 – 13:30: Προσφορά παραδοσιακής φασολάδας και σαρακοστιανών εδεσμάτων.

Καλά να περάσουμε με αγαπημένους ανθρώπους, με χαρά, χορό, έθιμα, γευστικά εδέσματα! Να πετάξουμε ψηλά τους χαρταετούς μας σε καθαρό ουρανό! Και κάθε μέρα μας να βλέπουμε "φωτεινό ουρανό", ανεξάρτητα από καιρικές συνθήκες!