Παγκόσμια Ημέρα Καταναλωτή, 15 Μαρτίου 2026

Η Παγκόσμια Ημέρα Καταναλωτή γιορτάζεται από το 1983,  στις 15 Μαρτίου, με απόφαση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, εις ανάμνηση μιας ομιλίας του Αμερικανού προέδρου Τζον Κένεντι στο Κογκρέσο, που έθεσε τις βάσεις του καταναλωτικού κινήματος.

Οι καταναλωτές, σύμφωνα με τον Τζον Κένεντι, αποτελούν ίσως τη μεγαλύτερη οικονομική μονάδα η οποία επηρεάζει, αλλά και επηρεάζεται σχεδόν από κάθε δημόσια ή ιδιωτική οικονομική απόφαση. O ρόλος συνεπώς του καταναλωτή στην ελεύθερη οικονομία είναι καθοριστικός. Ο κάθε καταναλωτής, μπορεί να επηρεάσει τις τιμές, την ποιότητα, τους όρους και το περιβάλλον αγοράς, κάθε φορά που επιλέγει ένα προϊόν ή υπηρεσία αντί για ένα άλλο. Η επιλογή για ένα συγκεκριμένο προϊόν ή υπηρεσία, είναι ψήφος προς αυτό το προϊόν ή πωλητή, αντί των ανταγωνιστών του. Η συλλογική δε συμπεριφορά των καταναλωτών καθορίζει ποια προϊόντα θα παραμείνουν στην αγορά και διαμορφώνει τις συνθήκες της αγοράς (απαιτήσεις των καταναλωτών). Κατά συνέπεια, τα ηνία της ελεύθερης αγοράς βρίσκονται στα χέρια του καταναλωτή, ο οποίος έχει υποχρέωση να καταναλώνει με σύνεση, να ξέρει να επιλέγει και να ξέρει να απορρίπτει.

Για την ιστορία, το οργανωμένο καταναλωτικό κίνημα ξεκίνησε στις αρχές του 20ού αιώνα. Το 1906, ο Αμερικανός συγγραφέας Upton Sinclair με το βιβλίο του «Η Ζούγκλα» (The Jungle) αποκάλυψε τις επικίνδυνες συνθήκες παραγωγής τροφίμων στα σφαγεία του Σικάγο, προκαλώντας μεγάλες κοινωνικές αντιδράσεις και οδηγώντας σε σημαντικές μεταρρυθμίσεις για την προστασία των καταναλωτών. 

Στην Ελλάδα, το οργανωμένο καταναλωτικό κίνημα ξεκίνησε το 1970 από τον αείμνηστο Χαράλαμπο Κουρή, ιδρυτή της πρώτης ελληνικής οργάνωσης καταναλωτών, ανοίγοντας τον δρόμο για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των πολιτών στην αγορά.

Οι οργανώσεις καταναλωτών στην Ελλάδα, (ΙΝΚΑ, ΕΕΚΕ, ΕΚΠΟΙΖΩ κ.α.) επισημαίνουν ότι η προστασία των πολιτών στις συναλλαγές αποτελεί βασικό στοιχείο της δημοκρατίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της διαφάνειας στην αγορά. Παράλληλα καλούν τους πολίτες να ενημερώνονται για τα δικαιώματά τους, να επιδιώκουν δίκαιες και καθαρές συναλλαγές και να καταγγέλλουν αθέμιτες πρακτικές, ενισχύοντας έτσι τη συλλογική δύναμη των καταναλωτών.

Για το 2026, η θεματολογία για την Παγκόσμια Ημέρα Καταναλωτή, εστιάζει στην ασφάλεια των προϊόντων και στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών. Ειδικότερα, η ασφάλεια των τροφίμων συνδέεται άμεσα με θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, όπως το δικαίωμα στη ζωή, την υγεία και την προσωπική ασφάλεια. Τα βιομηχανοποιημένα προϊόντα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής μας ζωής, ωστόσο η ασφάλειά τους δεν είναι πάντοτε δεδομένη. Όταν τα συστήματα ελέγχου παρουσιάζουν ελλείψεις, οι καταναλωτές υφίστανται τις συνέπειες μέσω οικονομικών απωλειών, περιβαλλοντικών ζημιών, προβλημάτων υγείας και, σε σοβαρότερες περιπτώσεις, ακόμη και απώλειας ζωής.

Ο δεκάλογος των  βασικών  καταναλωτικών δικαιωμάτων, όπως κατοχυρώνονται από την Ευρωπαϊκή νομοθεσία είναι:

1. Ορθή ενημέρωση.
2. Συμβάσεις χωρίς καταχρηστικούς  όρους.
3. Παροχή νόμιμης εγγύησης.
4. Αντικατάσταση, επιδιόρθωση, μείωση του τιμήματος ή και επιστροφή χρημάτων.
5. Υπαναχώρηση εντός 14 ημερολογιακών ημερών.
6. Αποζημίωση σε περιπτώσεις πρόκλησης ζημιάς από ελαττωματικά προϊόντα.
7. Ειλικρινείς διαφημίσεις.
8. Διαφύλαξη των προσωπικών  δεδομένων.
9. Εναλλακτική επίλυση των καταναλωτικών διαφορών.
10.  Βοήθεια για τις διασυνοριακές αγορές.      

Στην χώρα μας, ο αρμόδιος Φορέας για την ασφάλεια τροφίμων είναι ο ΕΦΕΤ (Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων) και υπάγεται στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. 

Ο Ε.Φ.Ε.Τ., μέσω της εποπτείας και του συντονισμού του συστήματος επισήμων ελέγχων τροφίμων στη χώρα, συμβάλλει στην πρόσβαση των καταναλωτών σε ασφαλή τρόφιμα. Μέσα από τη συμμετοχή του στα διεθνή επιστημονικά δίκτυα, όπως αυτά της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) και στο Δίκτυο Προειδοποίησης και Συνεργασίας (Alert and Cooperation Network, ACN) της Επιτροπής της Ε.Ε., έχει τη δυνατότητα έγκαιρης πληροφόρησης κι έγκαιρης αντίδρασης σε περιπτώσεις διατροφικών συμβάντων.

 Οι καταναλωτές μπορούν να υποβάλλουν τις δικές τους καταγγελίες σχετικά με προβλήματα που εντοπίζουν σε τρόφιμα ή να γνωστοποιούν στον Ε.Φ.Ε.Τ. διατροφικά περιστατικά με όσα περισσότερα στοιχεία διαθέτουν, στον αριθμό 11717 αλλά και στην ιστοσελίδα του Ε.Φ.Ε.Τ., ώστε να αξιοποιούνται για άμεσες ενέργειες.